W zeszłym tygodniu wzięłam udział w kolejnym organizowanym przez Centrum Cyfrowe Projekt: Polska Medialabie, tym razem poświęconym OpenStreetMap. Warsztat poprowadzili Andrzej Zaborowski i Adam Mencwal z OpenStreetMap Polska.

OpenStreetMap ma na celu stworzenie otwartej i dostępnej dla wszystkich mapy świata. Działa na zasadzie podobnej do Wikipedii: mapa jest tworzona przez społeczność, w której każdy może zostać kartografem i przyczynić się do wzbogacenia mapy dodając nowe elementy, aktualizując te dodane przez innych i sprawdzając, czy jest wiernym odwzorowaniem rzeczywistości. Szczególne znaczenie ma tu wiedza lokalna: mieszkańcy danego miejsca są szczególnie wartościowymi ekspertami, bo najlepiej znają teren i są w stanie najlepiej go zweryfikować i uzupełnić o informacje istotne dla lokalnej społeczności.

Pojawia się pytanie, jakiego typu mogą to być informacje. Podobnie jak w przypadku Wikipedii, zakładamy, że tworzone przez nas źródło kartograficznej wiedzy powinno reprezentować neutralny punkt widzenia, być  encyklopedyczne (strukturalnie ograniczone, nawiązujące do konkretnego gatunku: encyklopedii lub mapy), weryfikowalne i nie zawierać twórczości własnej (http://pl.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Encyklopedyczno%C5%9B%C4%87). Tym samym zamyka się na wszelkie rodzaje historii lokalnej, której wykrojem nie jest teren, lecz doświadczenie. Jeśli naszym celem jest więc stworzenie mapy subiektywnej, właściwszym narzędziem będą Moje Miejsca na Google Maps, a OpenStreetMap lepiej wykorzystywać do uzupełniania bazy wiedzy o informacje o użyteczności publicznej.

W jaki sposób współtworzyliśmy OpenStreetMap?

• po pierwsze, rejestrowaliśmy naszą trasę zbierając ślady za pomocą odbiornika GPS w telefonie komórkowym (aplikacja MyTracks lub OSMTracker na Androidzie – obie rejestrują trasę lokalizując ją na mapie, ale ta druga wykorzystuje jako podkład aktualną mapę OSM, dzięki czemu widzimy, jakie informacje już się na niej znajdują, a jakie należy dopiero uzupełnić);

• po drugie, zaznaczaliśmy na rejestrowanej trasie punkty, które od razu opisywaliśmy (na przykład: „punkt o takich a takich współrzędnych, plac zabaw”);

Np. bardzo trudny do opisania plac zabaw przy ul. Św. Bonifacego - schody, chodniki, podjazdy.

• po trzecie, robiliśmy zdjęcia, które dodatkowo ilustrowały opisywane punkty, dzięki czemu później łatwiej nam było sobie przypomnieć, co właściwie znajduje się w terenie.

Drugiego dnia warsztatów usiedliśmy przy komputerach, zgraliśmy zdjęcia i wyekportowaliśmy nasze trasy do plików w formacie .gpx. Po zarejestrowaniu się na OpenStreetMap.org mogliśmy już edytować mapę.

Kilka słów o menu nawigacyjnym OSM:

• Mapa: wyświetla wybrany kawałek mapy OSM.
• Edycja: wyświetla ten sam kawałek mapy, ale w wariancie umożliwiającym edycję. Edycja online odbywa się za pomocą flashowej aplikacji Potlatch – niestety na moim komputerze zacina się ona tak często, że niemal nie można jej używać (dlatego lepiej zainstalować program JOSM), w której dodajemy nowe punkty, łączymy je ze sobą, zmieniamy położenie już istniejących punktów, dodajemy znaczniki – tagi – określające rodzaj punktu / odcinka / obiektu.
• Zmiany: rejestracja wszystkich zmian wprowadzonych w OSM na danym obszarze.
• Eksport:  eksport obrazka danego obszaru lub kodu HTML do wklejenia mapy w obrębie własnej strony internetowej.
• Ślady GPS: tu wczytujemy własne trasy w formacie .gpx, które potem ładujemy na konkretny odcinek mapy w polu Edycja, w rozwijanym menu w prawym górnym rogu (Dane GPS/Moje Ślady). Po załadowaniu ślad zostaje naniesiony na mapę wraz ze wszystkimi opisanymi przez nas punktami – wystarczy je tylko nanieść i odpowiednio otagować.
• Dzienniczki użytkowników: publicznie dostępne notatki użytkowników.

Edycja na OpenStreetMap.org (edytor Potlatch):

Plac zabaw na ul. Św. Bonifacego - edycja za pomocą Potlatcha

1. Widoki Mapy – w prawym górnym rogu mapy możemy wybrać rodzaj tła (np: Bing – mapa satelitarna), styl mapy, źródło danych.
2. Kliknięcie powoduje dodanie punktu na mapę – otwiera się menu po lewej umożliwiające wybór tagu określającego rodzaj punktu / odcinka.
3. Pełna rozpiska tagów wraz z bardzo przydatnymi zdjęciami znajduje się tutaj: wiki.openstreetmap.org/wiki/Map_features .
4. Każdą akcję można cofnąć używając przycisku Cofnij.
5. Po zakończeniu edycji klikamy „Zapisz”.

Aby osadzić mapę w obrębie własnej strony, klikamy Eksport/HTML do wklejenia:

Dodany przeze mnie plac zabaw na Sadybie: Większy widok mapy

Edycja za pomocą javowego programu JOSM:

Plac zabaw na Św. Bonifacego - JOSM

1. Najpierw wybieramy niewielki odcinek mapy, który będziemy poddawali edycji. Pobieramy go do programu.
2. W menu ustawiamy interesujący nas Podkład Mapy (np. Bing Sat).
3. W Otwórz ładujemy na mapę własny ślad.
4. Kliknięcie na wybrany punkt wyświetla jego właściwości i tagi w prawym menu – możemy je poddać edycji lub dodać nowe tagi.
5. Lewe menu pozwala nam przełączać się między przesuwaniem mapy, dodawaniem punktów (węzłów), zoomem mapy, usuwaniem punktów itd.
   
6. Po wybraniu „Dodawanie węzłów i dróg” klikamy w odpowiednie miejsce na mapie, tworzymy węzeł i dodajemy ewentualne kolejne węzły – odcinek zamykamy za pomocą ESC.
7. Przełączamy się na „Przesuwanie mapy„, zaznaczamy węzeł / odcinek i dodajemy tagi za pomocą prawego menu lub Szablonów w menu głównym.
8. Zapisujemy w Plik/Zapisz lub za pomocą odpowiedniej ikony pod menu głównym.
9. Ładujemy dane na główną mapę OSM za pomocą Plik/Wyślij Dane lub odpowiedniej ikony pod menu głównym.

Uwagi ogólne / pytania / problemy:

• Przy pracy niezbędne jest korzystanie z kilku źródeł informacji: najlepiej pracowało mi się przy połączeniu zarejestrowanego śladu GPS, zdjęć, notatek z konsultacjami z mapą Google (której nie można wykorzystywać jako tła satelitarnego, ale która jest znacznie ostrzejsza od Binga i jako punkt odniesienia pozwala lepiej zorientować się w terenie).
  

  OSM - Bing Google Maps

• JOSM sprawdza się znacznie lepiej (przynajmniej na Maku) niż Potlatch.
• Wiele zależy od odbiornika GPS: ślady zarejestrowane przy pomocy mojego Samsunga Galaxy i5700 były wyraźnie przesunięte w stosunku do mapy satelitarnej, na którą zostały wczytane. Pytanie, na ile wpływa to na jakość informacji wprowadzanych przez nas na OSM i jaka jest w ogóle dokładność takiego amatorskiego i zróżnicowanego sprzętowo przedsięwzięcia.

Pytanie / problem: jeśli dysponujemy tak dokładnymi, ostrymi i udostępnianymi w postaci własnego API mapami, jak Google Maps, to jaka jest sensowność projektu OSM?

Odpowiedzi jest kilka:

• OSM to dane ogólnodostępne, udostępnione na licencji Creative Commons (CC-BY-SA 2.0), należące do społeczności, a nie do korporacji. Wydaje się, że OSM jest jedną z inicjatyw, które po prostu powinny istnieć jako alternatywa i przypomnienie, że nie musimy być uzależnieni od usług konkretnej firmy ani polegać na oferowanym / narzucanym nam przez nią wykroju danych.
• OSM to dane, których można użyć do dowolnego celu, bez konieczności tłumaczenia się przed nikim, szukania haczyków w regulaminach i drżenia, co się w nich może zmienić. [za tę uwagę dziękuję Adamowi Mencwalowi]
• OSM to inicjatywa obywatelska, która zwiększa zaangażowanie w sprawy publicznie użyteczne. Znacznie szybciej niż na mapach urzędowych i bez problemów dotyczących własności i wykorzystania danych przez korporacje mogą się na niej znaleźć dane w rodzaju ścieżek rowerowych, wysokich krawężników i niedostępnych dla osób niepełnosprawnych, rowerzystów i rodziców z wózkiem podjazdów itd. Dodanie tego typu punktów / węzłów i ich wizualizacja na mapie pozwala naświetlić skalę konkretnego problemu społecznego – i być może doprowadzić do zmiany sytuacji.

Co jeszcze? Jak myślicie?